Anadolu'da milli mücadele birliğinin kurulmasının ikinci adımı, Erzurum Kongresi ile atıldı. Amasya Genelgesi'nden sonra İstanbul ve askerlikle ilişkisini kesen Mustafa Kemal'e başta Kazım Karabekir olmak üzere Anadolu'daki komutan ve mülki amirlerin büyük çoğunluğu verdikleri desteği sürdürmeye devam etti. Amasya Genelgesi'nde yer aldığı gibi Mustafa Kemal bu dönemde milli bir kongre toplamayı planlıyordu.

Ancak Kazım Karabekir ve Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin milli bir kongreden önce Doğu illeri için bölgesel bir kongre toplanmasının faydalı olacağı konusundaki ısrarları karşısında Mustafa Kemal, bir kongre toplanmasını ve kongreye katılmayı kabul etti. 10 Temmuz'da toplanması kararlaştırılan kongre, delegelerin bir bölümünün katılamaması nedeniyle 23 Temmuz’a ertelendi.

23 Temmuz - 7 Ağustos 1919 tarihleri arasında Erzurum'da toplanan kongre, İdadi Mektebi olarak hizmet veren bugün ise Kongre Salonu Müzesi olan binanın birinci katındaki bir salonda yapıldı. Mustafa Kemal'in davetli olarak katıldığı bu kongreye asil üye olabilmesi için Erzurum delegesi Cevat Dursunoğlu istifa ederek, Mustafa Kemal'in seçilmesini sağladı. Erzurum delegelerinden Hoca Raif Efendi açtığı, Mustafa Kemal’in başkanlığa seçildiği kongreye çoğunluğu işgal altındaki Trabzon, Erzurum, Sivas, Bitlis ve Van'dan gelen ve içerisinde çiftçi, tüccar, emekli subay, emekli memur, öğretmen, gazeteci, hukukçu, mühendis, doktor, din adamı, eski milletvekili, general ve eski bir bakanın yer aldığı 54 delege katıldı.

İki hafta süren, Kurtuluş Mücadelesi'nin yol haritasının belirlendiği kongrede genel değerlendirmeler yapılıp doğu illerinin durumu görüşülürken, milli mücadelenin temelleri açısından önemli kararlar alındı.